Serebral Korteks ve Beynin Entellektüel Fonksiyonları

Serebral Korteks ve Beynin Entellektüel Fonksiyonları

Serebral korteks, sinir sisteminin en büyük bölümünü oluşturduğu halde, hemen hemen bütün bölümlerindeki mekanizmalar hakkında bilgimizin en düşük düzeyde oluşu gülünçtür. Ancak, korteksin çeşitli bölgelerinin özgün olarak uyarılmasının ya da haraplanmasının etkilerini biliyoruz; ayrıca korteksten ya da baş yüzeyinden yapılan kayıtlarla daha fazla bilgiler de toplanmıştır. Bu bölümün başında korteksin fonksiyonları gözden geçirilecek, daha sonra da düşünme işlemi, bellek, duysal informasyonun analizi vb ile ilgili nöronal mekanizmalar hakkındaki başlıca teoriler kısacak tartışılacaktır.

BEYİN KORTEKSİNİN FİZYOLOJİK ANATOMİSİ

Beyin kabuğunun fonksiyonel bölümü başlıca 2-5 milimetre kalınlığında olan ince bir nöron tabakasından ibarettir. Total olarak metrekarenin dörttebiri kadar olan bu tabaka, beynin bütün kıvrımlarını örter ve yaklaşık 50-100 milyar nörünu içerir.

Şekil 54-1’de serebral korteksin farklı tipteki hücre tabakalarından oluşan tipik yapısı görülmektedir. Hücrelerin çoğu üç tiptir. Granüler, fusiform ve karakteristik piramidal şekilleri nedeniyle piramidal denen hücreler. Şekil 54-1’in sağında da, korteksin çeşitli tabakalarındaki sinir liflerinin tipik organizasyonu gösterilmiştir. Özellikle, korteksin komşu alanları arasında uzanan çok sayıdaki horizontal liflere ve korteksten beynin ve medulla spinalisin alt bölgelerine ya da serebral korteksin uzak bölgelerine asosyasyon lif demetlerinin içinde giden düşey liflere dikkat ediniz.

Nörohistologlar serebral korteksi, hafifçe değişik mimari karakteristiklere sahip; yaklaşık 100 farklı bölgeye ayırmışlardır. Ancak bütün bu farklı bölgelerin hepsi, hipokampus bölgesi dışında korteksin altı ana tabakasına sahiptir. Kompetan olmayan histologlar kortekste ancak beş büyük yapısal tip ayırabilir: Tip 1, çok sayıda piramidal hücreyle az sayıda granüler hücre içerdiğinden, çoğu kez agranüler korteks ismini alır. Öteki uçta bulunan tip 5’de ise hemen hiç piramidal hücre yoktur. Fakat, sıkıca yerleşmiş granüler hücreler doludur, buna da granüler korteks denir. Tip 2, 3 ve 4 değişik düzeylerde piramidal ve granüler hücre organlarıyla ara karakterler gösterirler.

Çok sayıda piramidal hücreleri içeren agranüler korteks beyin korteksinin motor alanları için, hemen piramidal hücre içermeyen granüler korteks de primer duysal ve motor alanları arasındaki asosyasyon alanları için  karakteristiktir. Piramidal hücrelerden başlayan uzun aksonlar, motor sinyalleri bazal gangliyonlara, beyin sapı, serebellum ve medulla spinalise iletirler. Granül hücrelerinin kısa aksonları, korteksin kendi nöronal ağı içinde çeşitli sinyalleri nöronlardan nöronlara iletir.

Şekil 54-2, Brodmann’ın histolojik incelemelerine dayanarak sınıflandırılan kortikal alanların haritasını göstermektedir. Bu sınıflandırmada, çoğu kez, farklı mimari gösteren korteks tipleri, beynin fonksiyonel alanalarını lokalizasyon yönünden yararlı olmaktadır.

Serebral korteksle, talamus ve öteki alt merkezler arasındaki anatomik ilişki. Serebral korteksin bütün alanları talamusla direkt afferent ve efferent bağlantılara sahiptir. Şekil 54-3’de talamusun özgün bölümlerine bağlı serebral korteks alanları görülmektedir. Bu bağlantılar çift yönlüdür; talamustan kortekse, sonra korteksten talamusun aynı alanına. Talamus bağlantıları kesilirse, korteksteki ilgili alanların fonksiyonları tümden ya da tüme yakın kaybolur. Görüldüğü gibi, korteks talamusla çok sıkı işbirliği gösterir ve hem anatomik hem de fonksiyonel olarak talamusun büyük bir uzantısı şeklinde kabul edilebilir. Bu nedenle, çoğu kez talamusla korteksin her ikisine birlikte, önümüzdeki bölümde tartışılacağı gibi talamokortikal sistem adı verilmektedir. Ayrıca duysal organlardan kortekse gelen yolların hepsi, olfaktor traktus dışında, talamustan geçerler.

“Serebral Korteks ve Beynin Entellektüel Fonksiyonları” için 2 yorum

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir