Yaygın talamokortikal sistem-dikkat ve bellek deposunun taranmasındaki fonksiyonu

Yaygın talamokortikal sistem-dikkat ve bellek deposunun taranmasındaki fonksiyonu

Yaygın talamokortikal sistem-dikkat ve bellek deposunun taranmasındaki fonksiyonu
Yaygın talamokortikal sistem-dikkat ve bellek deposunun taranmasındaki fonksiyonu

Talamus, olfaktor sistemden kaynaklanan impluslar dışında, serebral kortekse gelen tüm duysal sinyallerin giriş yolunda bulunur. Serebral kortekse giden duysal sinyallere ara durak görevi yapan bu talamus nükleuslarına talamusun özgün çekirdekleri adı verilir ve serebral korteksin bu giriş devrelerine de özgün talamokortikal sistem denir.

Özgün talamokortikal sistemin yanında, ayrı bir talamokortikal sistem daha bulunmaktadır. Yaygın talamokortikal sistem adını alan bu sistem, daha önce bildirildiği gibi, retiküler formasyonun mezensefalon bölümünden, talamus yoluyla beyne çıkan başlıca sinir yollarını oluşturur. Bu yolun sinyalleri, özgün talamus nöronları arasındaki ya da talamusun dış yüzündeki birçok küçük yayın nöronda duraklar. Bu nöronlardan çoğu, spesifik talamus nöronlarıyla bağlantılar kurduğu gibi, ince liflerini özellikle serebral korteksin her yanına gönderir.

Yaygın Talamokortikal Sistemin Kortikal Aktivasyon Mekanizması. yaygın talamokortikal sistemin serebral korteksi Şekil 55-3. Vizüel korteksten alınan cevapların karşılaştırılması. A, özgün talamokortikal sistemin bir parçası olan korpus genikülatum lateralenin; B, özgün olmıyan talamokortikal sistemin vizüel parçasının uyarılmasından sonra B, de yaygın cevaptan önceki uzun latent döneme ve cevabın uzunluğuna dikkat ediniz.

aktifvasyonu, spesifik duysal sistemlerden tamamen farklıdır. Bu farklardan bazıları aşağıdaki gibi sıralanibilir:

(1) Bir özgün talamus çekirdeğinin stimülasyonu-somatik sinyalleri somatik duysal alana ileten ventrobazal kompleks gibi korteksi 1-2 milsaniye içinde aktive eder. Halbuki, yaygın sistem aklaşık ilk 25 milisaniyede aktivasyon yapmaz. Aktivasyon düzeyi bir çok milisaniye sonra gelişir. Bu farklar Şekil 5-3’te gösterilmiştir.

(2) Özgün çekirdeklerle simülasyonun sonunda korteksin aktivasyonu birkaç milisaniye içinde söndüğü halde, yaygın sistemle aktivasyon bazen “sonradan boşalma” etikisiyle 30 saniye gibi uzun bir süre devam eder.

(3) Bölüm 49’da açıklandığı gibi, özgün çekirdeklerden kortekse gelen sinyaller başlıca, korteksin IV. tabakasını aktive eder; halbuki, yaygın talamik sistemin aktivasyonu korteksin I ve II. tabakalarını aktive eder. Bu son aktivasyon daha uzun sürdüğü gibi, I ve II. tabakalar, derin kortikal nöronların dendritlerinin bulunduğu yer olduğu için, yaygın talamik sistemin korteks yüzeyine yakın, çok sayıda dendritin parsiyel depolarizasyonuna neden olduğu sanılmaktadır; bu da korteksin fasiliyasyon düzeyini yaygın olarak yükseltir. Korteks bu denli bir fasilitasyona uğrayınca, öteki kaynaklardan kortekse giren spesifik sinyaller de aşırı bir duyarlılıkla kabul edilir.

(4) Taygın talamik  sistemdeki stimülasyon, kortekste birkaç santimetre kare bir alanda fasilitasyon yaratır, oysa, özgün talamus çekirdeğindeki bir noktanın uyarılması, kortekste yalnız bir özgün noktayı eksite eder.

Özetle, yaygın talamokortikal sistem korteksin tüm aktivite düzeyini kontrol eder. Aynı zamanda korteksin belirli bir bölgesinin ayrı olarak da aktivitesini kolaylaştırabilir. Bu sistemden kaynaklanan kollateral sinyaller  talamusun özgün çekirdeklerini, bazal gangliyonları, hipotalamus ve serebrum ile diensefalonun öteki yapılarını da kontrol eder.

Yaygın talamokortikal sistem-dikkat ve bellek deposunun taranmasındaki fonksiyonu

Talamus, olfaktor sistemden kaynaklanan impluslar dışında, serebral kortekse gelen tüm duysal sinyallerin giriş yolunda bulunur. Serebral kortekse giden duysal sinyallere ara durak görevi yapan bu talamus nükleuslarına talamusun özgün çekirdekleri adı verilir ve serebral korteksin bu giriş devrelerine de özgün talamokortikal sistem denir.

Özgün talamokortikal sistemin yanında, ayrı bir talamokortikal sistem daha bulunmaktadır. Yaygın talamokortikal sistem adını alan bu sistem, daha önce bildirildiği gibi, retiküler formasyonun mezensefalon bölümünden, talamus yoluyla beyne çıkan başlıca sinir yollarını oluşturur. Bu yolun sinyalleri, özgün talamus nöronları arasındaki ya da talamusun dış yüzündeki birçok küçük yayın nöronda duraklar. Bu nöronlardan çoğu, spesifik talamus nöronlarıyla bağlantılar kurduğu gibi, ince liflerini özellikle serebral korteksin her yanına gönderir.

Yaygın Talamokortikal Sistemin Kortikal Aktivasyon Mekanizması. yaygın talamokortikal sistemin serebral korteksi Şekil 55-3. Vizüel korteksten alınan cevapların karşılaştırılması. A, özgün talamokortikal sistemin bir parçası olan korpus genikülatum lateralenin; B, özgün olmıyan talamokortikal sistemin vizüel parçasının uyarılmasından sonra B, de yaygın cevaptan önceki uzun latent döneme ve cevabın uzunluğuna dikkat ediniz.

aktifvasyonu, spesifik duysal sistemlerden tamamen farklıdır. Bu farklardan bazıları aşağıdaki gibi sıralanibilir:

(1) Bir özgün talamus çekirdeğinin stimülasyonu-somatik sinyalleri somatik duysal alana ileten ventrobazal kompleks gibi korteksi 1-2 milsaniye içinde aktive eder. Halbuki, yaygın sistem aklaşık ilk 25 milisaniyede aktivasyon yapmaz. Aktivasyon düzeyi bir çok milisaniye sonra gelişir. Bu farklar Şekil 5-3’te gösterilmiştir.

(2) Özgün çekirdeklerle simülasyonun sonunda korteksin aktivasyonu birkaç milisaniye içinde söndüğü halde, yaygın sistemle aktivasyon bazen “sonradan boşalma” etikisiyle 30 saniye gibi uzun bir süre devam eder.

(3) Bölüm 49’da açıklandığı gibi, özgün çekirdeklerden kortekse gelen sinyaller başlıca, korteksin IV. tabakasını aktive eder; halbuki, yaygın talamik sistemin aktivasyonu korteksin I ve II. tabakalarını aktive eder. Bu son aktivasyon daha uzun sürdüğü gibi, I ve II. tabakalar, derin kortikal nöronların dendritlerinin bulunduğu yer olduğu için, yaygın talamik sistemin korteks yüzeyine yakın, çok sayıda dendritin parsiyel depolarizasyonuna neden olduğu sanılmaktadır; bu da korteksin fasiliyasyon düzeyini yaygın olarak yükseltir. Korteks bu denli bir fasilitasyona uğrayınca, öteki kaynaklardan kortekse giren spesifik sinyaller de aşırı bir duyarlılıkla kabul edilir.

(4) Taygın talamik  sistemdeki stimülasyon, kortekste birkaç santimetre kare bir alanda fasilitasyon yaratır, oysa, özgün talamus çekirdeğindeki bir noktanın uyarılması, kortekste yalnız bir özgün noktayı eksite eder.

Özetle, yaygın talamokortikal sistem korteksin tüm aktivite düzeyini kontrol eder. Aynı zamanda korteksin belirli bir bölgesinin ayrı olarak da aktivitesini kolaylaştırabilir. Bu sistemden kaynaklanan kollateral sinyaller  talamusun özgün çekirdeklerini, bazal gangliyonları, hipotalamus ve serebrum ile diensefalonun öteki yapılarını da kontrol eder.

Dikkat ve Belek Deposunu Tarama Mekanizmaları

Dikkat ve Belek Deposunu Tarama Mekanizmaları
Dikkat ve Belek Deposunu Tarama Mekanizmaları

Hepimiz, kişisel olarak dikkatimizi belirli bir mental aktiviyete çevirebileceğimizi ve keza, bellek depomuzdan öze bazı anıları araştırabileceğimizi biliriz. Yaygın talamik sistem, bir defada serebral korteksin küçük bir alanını aktive etme yeteneğini taşıdığı için, korteksin bölgesel aktivasyonu ile dikkatimizi belirli yöne çevirmemizi ve bellek depomuzu araştırmamızı sağladığını düşünebiliriz.

Bu konudaki başka bir bilgi parçası da, yaygın talamokortikal sistemin belleğin taranması için önemli olduğunu vurgular: Talamustaki bazı özel lezyonların bazen retrograd amnezi yarattığı bildirilmiştir. Yanı beyinde depo edilen bazı anıları anımsama yeteneği kaybolmuştur.

Hepimiz, kişisel olarak dikkatimizi belirli bir mental aktiviyete çevirebileceğimizi ve keza, bellek depomuzdan öze bazı anıları araştırabileceğimizi biliriz. Yaygın talamik sistem, bir defada serebral korteksin küçük bir alanını aktive etme yeteneğini taşıdığı için, korteksin bölgesel aktivasyonu ile dikkatimizi belirli yöne çevirmemizi ve bellek depomuzu araştırmamızı sağladığını düşünebiliriz.

Bu konudaki başka bir bilgi parçası da, yaygın talamokortikal sistemin belleğin taranması için önemli olduğunu vurgular: Talamustaki bazı özel lezyonların bazen retrograd amnezi yarattığı bildirilmiştir. Yanı beyinde depo edilen bazı anıları anımsama yeteneği kaybolmuştur.

 

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir